نكتهء سوم : تحريف اجمالى و تفصيلى قبلًا يادآور شديم كه تحريف يا اجمالى است و يا تفصيلى . آنچه كه در محل نزاع و بحث ما داخل است عبارت است از تحريف تفصيلىبه طورى كه چنانچه زياده‌اى يا نقصانى به صورت معين واقع شود داخل در تحريف محل نزاع و بحث است ، اما تحريف اجمالى به اين معنى كه اجمالًا چيزى به قرآن افزوده گشته و يا چيزى از آن كم شده باشد از محل نزاع خارج است . مثلًا اختلافات در قراءات و يا اختلاف در اين كه آيا بسم اللَّه الرحمن الرحيم از قرآن است يا خير ، كه قبلًا از آن به نام تحريف اجمالى ياد نموديم ، خارج از محل نزاع است ، زيرا ملاك در تحريف در محل نزاع آن است كه چه به صورت زيادت باشد و چه به صورت نقصان ، د رهر دو صورت آن بر خلاف واقع حقيقت كلام اللَّه باشد ، اما در اختلاف قراءات شكى نيست كه يكى از اين قرائتها مطابق با قرآن واقعى است و در مسئله بسم اللَّه الرحمن الرحيم شكى نيست كه پيامبر در ابتدا هر سوره‌اى آن را قرائت مىفرموده است و اختلاف در جزئيت آن است . كسانى كه